Alman ressam. Kendine özgü bir Dışavuruşculuk içinde düşünsel yanı ağır basan bir

içinde düşünsel yanı ağır bir resim anlayışı geliştirilmiştir.(Expresyolizm)

 

Leipzig'te doğdu. 1900-1902 arasında tutucu nitelikteki Weimar Akademisi'nde resim eğitimi gördü. Sanatsal ufkunu genişletmek için 1903'te Paris'e gitti. Özellikle Fransız ve İtalyan Primitifleri ile ilgilenerek bu sanatçılardan çeşitli kopyalar yaptı. 1905'te Berlin'e döndü. Burada tutuculara karşı empresyonist ve post-empresyonist ( izlenimci ve izlenimci sonrası ) nitelikteki resimlerin müzelere alınmasını savunan Sezession hareketine katıldı. 1910'da bu topluluğun yönetim kurulu üyesi oldu. 1914 ordunun sıhhiye hizmetleri bölümüne girdi. Savaşın şiddetine açtığı maddi ve manevi yaraları yakında gözlemlemek olanağını buldu. 1915'te sürekli hastalığı yüzünden terhis edildi.Frankfurt'a yerleşerek iki yıl boyunca hastanede bakım görü. 1933'ten başlayarak gittikçe artan Nazi baskısı yüzünden 1937'de daha az göze batacağı umduğu Berlinê geçti. Ancak baskıların sürüp gitmesi nedeniyle aynı yıl Amsterdam'a oradan da New York'a kaçtı. New York'ta öldü.

(1886-1980)

 

Avusturalyalı ressam ruhsal durumları ve duyguları yansıttığı dışavurumcu (ekspresyonist) resimleriyle tanınmıştır

SAINT-SIMON
Düsünce tarihinde, toplumun bilimi olarak gördügü sosyolojinin düsünce babasi olarak taninan Fransiz filozof ve iktisatçisi. Temel eserleri: De la Reorganisation de la Societe europenne [Avrupa Toplulugunun Yeniden Örgütlenmesi Üzerine], Du Systeme industriel [Sanayi Sistemine Dair], Cateschisme des Industriels [Sanayicilerin Ilmihali].

(1903-1969) Toplumbilim, ruhbilim ve müzik- bilim alanlarında da çalışmış, Frankfurt Okulu"nun "eleştirel kuram"ının felsefi mimarlarından olan Alman düşünür. Sonraları tüm felsefece görüşlerine damgasını vuracak olan Kant"ın Arı Usun Eleştirisi adli kitabını toplum eleştirmeni ve sinema kuramcısı Siegfried Kracauei le birlikte I. Dünya Savaşı"nın bitmesine yakın her cumartesi öğleden sonraları okumaya başladı. Kracauer"in rehberliği Adorno"ya, bu kitabın yalnızca bir bilgi kuramı kitabı olmadığını, aynı zamanda tinin tarihsel konumunun da okunabileceği kodlanmış bir metin olduğunu düşündürttü.

Zannetme ki şöyle böyle bir söz

Gel sen dahi söyle böyle bir söz

diyerek kendine ve sanatına olan güvenini ortaya koyan Şeyh Galip, 18. yüzyılın ikinci yarısında Istanbul'da yaşamıştır. Galata Mevlevihanesi'nin şeyhidir.

Devrin padişahı III.Selim, Mevleviliğe ilgi duymuş, Şeyh Galip ‘in Galata Mevlevihanesi'ndeki dergahını sık sık ziyaret etmiş, onu şeyhi bilmiş, memnun etmiştir.

Yunan filozofudur. Platon"un yeğeni ve öğrencisi olan Speusippos, Platon"un ölümünden sonra (M.Ö. 347) Akademia"nın başkanı oldu. Speusippos"dan günümüze yalnızca Pythagorasçı Sayı Kuramı Üzerine adlı yapıtından uzun bir bölümle bir kaç metin ulaşmıştır. Çağdaşları ve ilk döneminde Akademia"ya başkanlık eden ardılları gibi idea"ların karşısında somut ilkeler olarak gördüğü sayıların ve sayısal guruplandırmaların önemini vurguladı. Bu bağlamda 10 sayısını "yetkinliğini" ya da taşıdığı özel önemi açıkladı.

Yunan filozofudur. Platon"un yeğeni ve öğrencisi olan Speusippos, Platon"un ölümünden sonra (M.Ö. 347) Akademia"nın başkanı oldu. Speusippos"dan günümüze yalnızca Pythagorasçı Sayı Kuramı Üzerine adlı yapıtından uzun bir bölümle bir kaç metin ulaşmıştır. Çağdaşları ve ilk döneminde Akademia"ya başkanlık eden ardılları gibi idea"ların karşısında somut ilkeler olarak gördüğü sayıların ve sayısal guruplandırmaların önemini vurguladı. Bu bağlamda 10 sayısını "yetkinliğini" ya da taşıdığı özel önemi açıkladı.

Kant, eleştirel felsefenin babası olarak kabul edilir. Doğu Prusya"nın Königsberg (Kaliningrad) kasabasında doğdu. Hep burada yaşadı. Üniversite eğitimi sırasında birkaç yıl öğrencilere özel dersler verdi. Eğitimi sırasında Leibniz ve Woolf"dan etkilendi. 1755 tarihinde doçent derecesi aldıktan sonra üniversitede çeşitli sosyal bilimler alanlarında dersler vermeye başladı. Kant başlangıçta fizik ve astronomi alanında yazılar yazdı. 1755 yılında "Evrensel Doğal Tarih ve Cennetlerin Teorisi" adlı eserini yazdı. 1770 yılında Königsberg"de mantık ve metafizik kürsüsüne atandı. 1770"den sonra Hume ve Rousseau etkisiyle eleştirel felsefesini geliştirdi.

XVI. yüzyılın ikinci yarısında yetişmiş Osmanlı şehzadelerine hoca seçilerek ve onları yetiştirmeye memur edilecek kadar ilmi ve faziletiyle mevki ve takdir kazanmış müderris bir şairdir. Pir Ali-zade Nev'î olarak bilinir asıl adı ise Yahya'dır. 1533'de Malkara'da doğmuştur. Halveti tarikatı şeyhlerinden Pir Ali Efendi'nin oğludur. İlk öğrenimini sıbyan mektebi muallimi olan babasının yanında tamamladıktan sonra 1550'de İstanbul'a gitti. Asıl ilmi kimliğini burada aldığı tahsille kazanmıştır. ( BANARLI, 1998, C.1, ss.578 )
Nev'î'nin hayatında dönüm noktası olan İstanbul'a gelişinden sonra Mollo Aheveyn adıyla bilinen devrin tanınmış âlimlerinden Karamanlı Ahmed ve kardeşi Mehmed Efendilerden ders aldı. Bilhassa Karamanlı Mehmet Efendi'den büyük feyz alan Nev'î hocasının 1558 yılında Edirne'deki Bayezid Medresesine tayin edilmesi üzerine onunla birlikte Edirne'ye gitmiş ve 1563'te yine birlikte İstanbul'a dönmüştür. Nev'i 1566 yılında tahsilini bitirdi. Aynı yıl önce Gelibolu'da Balaban Paşa Medresesine, ardından da Mesih Paşa Medresesi müderrisliğine getirildi. Sonra İstanbul'a döndü. 1572 tarihinden sonra İstanbul'da Şahkulu daha sonra sırasıyla Murad Paşa, Cafer Ağa, Edirnekapı'da Mihrimah ve Fatih'te Çınarlı Medreselerinde müderrislik yaptı. 1590'da Bağdat kadısı oldu. İki hafta sonra Sultan III. Murad tarafından kendisine Şehzade Mustafa'nın öğretmenliği görevi verildi. Ayrıca Şehzade Osman Beyazîd ve Abdullah'ın eğitimiyle de görevlendirildi. 1595 yılına kadar görevde kalan Nev'î daha sonra Kazaskerlik rütbesinden emekli oldu. 24 Haziran 1599'da vefat etti. Şeyh Vefa Haziresinde Şeyh Şaban Efendi'nin yanına defnedildi. Vefatına oğlu Nevizade Ata'i şu tarihi düştü, "Cihân gülzârını câ etti Nev'î" (BTK, 1986, C4., ss.66 )
Devrinin seçkin bilginlerinden olan Nev'î bulunduğu en yüksek ilmi mevkilere rağmen mütevazı ve yoksul kalmıştır. Öldüğünde cenazesini kaldıracak para bırakmayan bu içli şair, dürüstlüğü, kibarlığı, faziletiyle temiz şöhret sahibidir. (KABAKLI, 1990, C2, ss.532 )
Nev'î XVI. asırda Bâkî'den sonra gelen şairlerin ilki kabul eldir. Hatta bazıları onu Bâki'den bile üstün bulurlar. Rind edalı derviş meşrepli, tasavvuf ve takvaya mütemayil bir kişidir. Devrinin şeyhlerinden Bâlî Efendi, Kurt Mehmet Efendi ve Şaban Efendi'ye intisab etmiştir. ( TDEA, C7, ss.42 )
Şiirde üslubu sade ve doğaldır. Süslü söyleyişi sevmez hatta XVI. asırda bir moda halini almaya başlayan süslü söyleyişlerden, sanat ve manzum merakından hoşlanmazdı.

Bu sade nazmı ehl-i sanayi beğenmese
Nev'î ne gam bizim sözümüz aşıkanedir.

diyecek kadar da şiirde dahi söyleyişin zevkinde ve farkında idi. Halis şiirin kendi devrindeki en sade lisanla istifini yapacak kudrette bir şairdi. Nev'î bir şeyh olan babasının rind ve olgun derviş ruhunu aynen sürdürmüş ve hemen bütün hayatı boyunca tasavvuf, tefekkür ve heyecanından uzak kalmamıştır. Devrinin tanınmış şeyhlerinden tasavvuf kültür ve terbiyesi almaya devam etmiştir. ( BANARLI, C.1, ss.578-79 )
Türkçe, Farsça, Arapça birçok şiirleri, eserleri bulunan ve şiir kadar nesirde de güçlü olan Nev'î bilhassa gazelleri ile ün salmış ve Divan şiirinin klasik üstatlarından birisi sayılmıştır. Gazelleri lirizm, sadelik, rahat söylemişlik aşıkane ve hazan hikmetli eda bakımından Bâki'nin şiirlerine denk hatta üstün tutanlar görülmektedir. (KABAKLI, 1990, C2, ss.532 )
Nev'î'nin müretteb bir divanı; ilmi, edebi çok sayıda eserleri ve risaleleri vardır. Kasideler, tercihi bend, muhammes, tahmis, tesdis manzumeleri ve kıt'alardan müretteb divanında 400'den fazla gazel bulunmaktadır. Kasidelerinin tasvir ve girizgah bölümleri de takdir toplamakla beraber bu samimi aşk şairinin en güzel şiirlerine gazelleri arasında rastlanır. Bu gazeller çoğunlukla âşıkane, rindane ve kısmen felsefi-tasavvufî bir eda ile terennüm edilmiştir. ( BANARLI, 1998 , C2, ss.579 )
Nev'î'nin divanının yanı sıra hikmet, mevize, tevazu, sıdk vb. gibi konularda 40 hadisin manzum tercümesi olan Hadîs-i Erbâi'n, tasavvufi aşkı terennüm eden ve başında II. Selim'e bir mehdiye bulunan Hasb-ı Hal, Nevî'nin en önemli mensur ansiklopedik eseri olup tarih, hikmet hey-et, kelam, usul-i fıkıh, hilat, tefsir, tasavvuf, rüya tabiri, remel, tıb, nuzum, fal ve zic gibi konularda bilgi veren III. Murad'a ithaf edilmiş. Başında "Civan-ı Fazıl" sonunda "Beşir ve Şadan" hikâyeleri bulunan "Netâicül Fünûn" ve "Mehasinül Mutûn" ve İbn Arabi'nin meşhur eserinin tercümesi ve şerhi olan "Fususu'l Hikem" tercümesi vardır. Bu eserin yazılmasında Şeyh Şaban Efendi'nin de büyük etkisi olmuştur. Sade bir dil yazılmış bu tercümede yer yer manzum parçalarda bulunmaktadır. Ayrıca oğlu Nevizade Ataî'nin bahsettiğine göre Nev'î, tefsir, kelam, tasavvuf, âkâid, fıkıh, mantık vb. gibi mevzularda otuzdan fazla risale yazmıştır. Bunlardan çoğu ele geçmemiştir. Bazıları: Risâle-i Nevayı Uşşak, Risale-i Mantık, Hace-i Cihan'ın münşeatından tercümeler, Kıssa-i Hızır ve Musa Tercümesi, Munazara-i Tûtîbûzağ olarak sıralamak mümkündür. (TDEA, C.7, s.43 )

 

HAYATI VE ŞAHSİYETİ

Asrın hem şair hem münşî olan mühim bir tezkîre yazarıdır. Âşık Çelebi'nin asıl adı Pîr Mehmet'tir. Dedesinin babası Mehmet Nattâ, XIV. yüzyılın sonunda Emir Sultan İle Bursa'ya gelerek yerleşmiş bir seyyîd ailesindendir. Babası Seyyid Ali meşhur âlim ve kazasker Müeyyedzâde'nin kızı ile evlenmiş ve Aşık Çelebi bu izdivaçtan doğan çocuklardan biri olarak babasının Üsküp'te Kadılık yaptığı bir tarihte Prizen'de doğmuştur.
Çocukluğunu Rumeli'de okuma çağını İstanbul'da geçiren Pîr Mehmet, Âşık mahlasını kullanmış ve bu mahlasla şiir söylemeye başladığı zaman tanınmıştır. Daha çocukluğundan itibaren kendini edebi ve ilmi bir muhit içinde bulan Âşık Çelebi ilk bilgileri öğrendikten sonra mesnevi şairi Surûrî, Taşköprülüzâde, Arapzâde, Saçlı Emir, Hasan Çelebi, Ebussuûd Efendi ile eniştesi Muhîddîn Fenârî gibi büyüklerden ders aldı. Tezkîresini yazabilmek için gereken bilgileri de yine İstanbul'da talebelik yıllarında karıştığı edebi çevrelerde toplamaya başlamıştır. Bu devirde başta Zatî, Hayâlî ve Yahya Bey olmak üzere devrin bir çok büyük şairi ile tanışmıştır. ( BANARLI, 1998, C.1, s.616 )

Âşık Çelebi önce Bursa Mahkemesinde kâtiplik vazifesi aldı. Daha sonra Emir Sultan Vakıflarına mütevelli tayin edildi. Burada beş yıl görev yaptıktan sonra Bursa vakıflarını teftiş eden Rûşenizâde'nin kendisi hakkında iyi bir rapor vermemesi sonucu bu vazifeden azledildi ve İstanbul'a döndü. Eski hocası Gisû sayesinde İstanbul'da mahkeme kâtipliğinde bulundu. Daha sonra Ebussuud Efendi'nin fetva kâtipliğini yaptı. Âşık Çelebi hocası Muhyîddîn'in ölmesi sebebiyle zorlukla da olsa icazetnamesini aldı. Emîr Gisû'nun destekleriyle mulazım oldu. İlk kadılık görevine Silivri'de başladı. Daha sonra kendisini Silivri'den Priştine'ye naklettirdi. Priştine'den Serfiçe'ye oradan Narda'ya tayin edildi. Burada da fazla kalamayan Âşık Çelebi Manavgat'a bağlı Alâiye'ye( Alanya ) kadı olarak gönderildi.
Kanunî Sultan Süleyman'ın;

"Halk içinde mu'teber bir nesne yok devlet gibi
Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi"